Kurban ibadeti, dinimizde belirli şartları taşıyan bireylerin yerine getirmesi gereken önemli bir vazifedir. Peki, kurban kime vacip olur ve kurban mükellef olma sınırları tam olarak nedir? Bir kişinin kurban kesmekle sorumlu tutulabilmesi için asgari zenginlik ölçüsü olarak kabul edilen kurban nisabı şartlarına sahip olması gereklidir. (Kurbanın tanımı ve mâhiyeti hakkında daha geniş bilgi için Kurban Nedir? isimli iç bağlantımızı inceleyebilirsiniz.) Bu rehberimizde, kurban şartları, kimlerin mükellef olduğu ve zenginlik hesaplamasının detaylarını inceleyeceğiz.
İçindekiler
- Kurban Kime Vacip? Temel Kurban Şartları
- Müsafirin Durumu: Yolculukta Kurban Mükellefiyeti
- Kurban Nisabı Ne Kadardır? (Detaylı Analiz)
- Çocuk ve Deli İçin Kurban Görüşleri
- Vefat Durumunda Vasiyet Sıralaması
- Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Kurban Kesmenin Şartları ve Mükellefiyet
Bir kişiye kurban kesmenin vacip olması için bir takım özel şartların bir arada bulunması gerekir.- Kendisine fitre vâcib olacak derecede zengin olan Müslümanlara kurban kesmek vâcibtir.
- Kurban kesecek kişinin hür olması şarttır.
- Kişinin mukîm (yolcu olmayan) olması gerekmektedir.
- Bu şartları taşıyan hem erkek hem de kadın Müslümanlara kurban kesmek vâcibtir.
| Şart | Açıklama |
|---|---|
| Müslüman Olmak | Kurban, Müslüman kadın ve erkeklere has bir ibadettir. |
| Hür Olmak | Özgürlüğüne sahip olan (köle olmayan) kişilere vaciptir. |
| Mukim Olmak | Seferilik durumunda bulunmayan, yani yolcu olmayan kişilere vaciptir. |
| Zengin Olmak | Kişinin fıtır sadakası (fitre) verebilecek seviyede nisaba malik olmasıdır. |
Seferilik ve Yolculuk Durumunda Kurban İbadeti
İslam dini, yolculuk halinde olan kişilere çeşitli kolaylıklar sağlamıştır. Kurban ibadeti de bu kolaylıklardan birine tabidir.- Müsâfire (yolcu statüsünde olana) kurban vâcib olmaz.
- Müsâfir, en az 90 km. bir mesafeye gitmek üzere yola çıkan kimseye denir.
- Eğer müsâfir olan kişi kendi isteğiyle nâfile olarak kurban keserse, bu durum câizdir.
- Bir kimse mukîm (yerleşik) iken kurban alıp, kurban kesme vakti geçmeden (bayramın üçüncü günü güneş batmadan önce) sefere çıkarsa; bu kişi zengin ise kurbanı satması câiz olur ve kurban kesmesi ona vâcib olmaz.
- Ancak aynı durumdaki kimse fakir ise, kurban kesmek üzere bir hayvan alması sebebiyle kurban üzerine vâcib olduğu için, bu hayvanı satması câiz olmaz.
Kurban Nisabı Ne Kadardır? (Detaylı Analiz)
- Kurban nisabı (kurbanın vâcib olması için bulunması îcâp eden malın miktarı), kişinin fıtır sadakası (fitre) vâcib olacak kadar malı bulunması demektir.
- Bu malın, zekât nisâbında olduğu gibi alışveriş ile artabilecek vasıfta bir mal olması lâzım değildir.
- Bu malın üzerinden bir sene geçmesi de şart koşulmamıştır.
- Kişinin, aslî ve zarûrî ihtiyaçlarından fazla olarak 80,14 gr. altın veya aynı kıymette başka bir şeye sahip olması halinde, o kimseye senede bir kere kurban kesmek vâcib olur.
- Bir kimse kurban kesmeye mahsus olan günlerin sonunda zengin olsa dahi, derhâl kurban kesmesi vâcib olur.
Aslî ve Zarûrî İhtiyaçlar Nelerdir?
Zenginlik sınırını (kurban nisabı) hesaplarken temel hayat idamesi için gerekli olan bazı mülkler ve eşyalar hesaba katılmaz.- Kişinin evi ve evinin kâfi miktarda eşyâsı aslî ihtiyaç kapsamındadır.
- Bineceği arabası temel ihtiyaçlardan sayılır.
- Kişinin iş elbisesi, âdeten giydiği elbise ile bayram ve benzeri günlere mahsus elbisesi olmak üzere üç türlü giyeceği asli ihtiyaçtır.
- Kendisinin ve nafakası kendi üzerine vâcib olanların bir senelik (diğer bir sahih kavle göre bir aylık) nafakaları bu kapsama girer.
- Öte yandan, âlimlerin bir neviden ikiden fazla olan kitapları nisâbda mu’teberdir ve nisâba dâhil edilir.
- Kadınların muaccel (peşin ödenen) mihirleri ile zengin kocanın ödeyeceği müeccel (te’cilli; peşin ödenmeyen) mihirleri de nisâba girer.
Çocuk ve Deli (Akli Dengesi Yerinde Olmayan) İçin Kurban Görüşleri
Bülûğ çağına gelmemiş çocuklar ve akli yetisi yerinde olmayanlar hakkında kurban mükellefiyetine dair klasik fıkıh kaynaklarında farklı içtihatlar yer almaktadır.- İmâm-ı Âzam ve Ebû Yûsuf Hazretlerine göre, bir kimsenin kurban kesmekle mükellef olması için akıl ve bâliğ (ergin) olması şart değildir.
- Buna göre, delinin ve henüz bâliğ olmamış çocuğun mallarından babaları yahut vasileri kurban keser ve etini onlara yedirirler.
- Çocuk veya delinin yediklerinden artan kısım, kendisi ile istifade olunan bir şey (örneğin elbise) ile değiştirilebilir.
- Kurban ibadeti mâlî bir ibâdet olduğundan, zengin olan çocuğun da kurban kesmesi lâzımdır.
- Bunun yanı sıra fetvanın da dayandığı Zâhiru’r-rivâyeye göre; hür, mukîm ve nisâba mâlik bir Müslümanın kendi küçük çocukları için kurban kesmesi müstehaptır.
- İmam Hasan’ın Ebû Hanîfe’den aktardığı diğer bir rivayete göre ise (İmam Kudûrî bu rivayeti tercih etmiştir) kişinin küçük çocuğu için kurban kesmesi vâcibtir.
Vefat Durumunda Vasiyet Sıralaması
Bir Müslüman vefatından önce çeşitli dini borçlarının ödenmesini vasiyet edebilir. Üzerinde malî ibadet borçları varken ölümü yaklaşan biri, malının üçte birinden bunların ödenmesini vasiyet eylerse şu usul izlenir:- Eğer malının üçte biri tüm bu borçlara yeterse, hepsini ödemek lâzım olur.
- Fakat malının üçte biri tüm borçlara yetmezse, ödemeye ilk olarak zekâtından başlanır; evvelâ zekâtı, sonra haccı verilir.
- Daha sonra fıtır sadakası ve bunun ardından yemin keffâreti ödenir.
- Tüm bunlardan sonra en sonda, şayet mal kalırsa kurbanı kesilir.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Kurban kesmek tam olarak kimlere vaciptir?
Kurban kesmek; Müslüman, hür, akıl sağlığı yerinde (bülûğa ermiş), seferi olmayan (mukim) ve aslî ihtiyaçları haricinde en az nisap miktarı (80,14 gr altın veya dengi) mala sahip olan zengin kişilere vaciptir.
Yolculuk halindeyken (seferi iken) kurban kesmek zorunda mıyım?
Hayır, İslam fıkhına göre en az 90 km uzağa seyahat edip seferi sayılan (müsâfir) kişilere kurban kesmek vacip değildir. Fakat dileyen kişiler nafile ibadet niyetiyle kendi istekleriyle kurban kesebilirler.
Zenginlik sınırını (nisabı) hesaplarken ev ve araba dahil edilir mi?
Hayır, zenginlik sınırı hesaplanırken kişinin oturduğu evi, ev eşyaları, günlük veya iş için giydiği kıyafetleri, bindiği aracı ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin bir yıllık nafakası asli ihtiyaç sayılır ve hesaba katılmaz. Bunların dışında kalan mal varlığının 80,14 gram altına eşdeğer olması gerekmektedir.
